সেট (Set)
Set-এ অনন্য (unique) মান থাকে — ডুপ্লিকেট স্বয়ংক্রিয়ভাবে মুছে যায়।
colors = {"লাল", "নীল", "সবুজ", "লাল"}
print(colors) # {লাল, নীল, সবুজ} — ডুপ্লিকেট নেই!
colors.add("হলুদ")
colors.remove("নীল")
# Set Operations
a = {1, 2, 3, 4}
b = {3, 4, 5, 6}
print(a | b) # Union: {1,2,3,4,5,6}
print(a & b) # Intersection: {3,4}
print(a - b) # Difference: {1,2}
# ডুপ্লিকেট সরানো
names = ["রহিম", "করিম", "রহিম", "জামিল"]
unique = list(set(names)) # [রহিম, করিম, জামিল]
ডিকশনারি (Dictionary)
Dictionary হলো key-value pair এর সংগ্রহ।
student = {
"name": "করিম",
"age": 25,
"city": "ঢাকা",
"courses": ["Python", "Web"]
}
# Access
print(student["name"]) # করিম
print(student.get("phone", "নেই")) # নেই
# Add/Update
student["phone"] = "01712345678"
student["age"] = 26
# Methods
print(student.keys()) # সব key
print(student.values()) # সব value
print(student.items()) # সব pair
# Loop
for key, val in student.items():
print(f"{key}: {val}")
# Dictionary Comprehension
squares = {x: x**2 for x in range(1, 6)}
# {1:1, 2:4, 3:9, 4:16, 5:25}